اسپوندیلیت آنکیلوزان یا روماتیسم ستون فقرات یک بیماری مزمن و پیشرونده التهابی است که در افراد جوان شایع تر است که به مرور زمان می تواند باعث خشکی ستون فقرات پایین کمر و جوش خوردن برخی از استخوان های ستون فقرات و مفصل ساکروایلیاک (SI Joint) شود که در نتیجه انعطاف پذیری ستون فقرات کاهش می یابد.
شکل راست ستون فقرات دچار روماتیسم مفصلی و سمت چپ یک فرد سالم
علائم روماتیسم ستون فقرات ( اسپوندیلوانکیلوزان)
- علائم اولیه اسپوندیلیت آنکیلوزان ممکن است شامل سفتی در ناحیه پایین کمر وکمردرد باشد
- خشکی و سنگینی بدن به خصوص در صبح که با فعالیت و حرکت دادن بهتر می شود
- خستگی و سنگینی که با استراحت طولانی بدتر می شود
- سختی و کرختی در حرکت دادن مفاصل ستون مهره ای خصوصا لگن و کمر
- در موارد پیشرفته گودی کمر از بین میرود و صاف می گردد و حالت خمیده رو به جلو (Bent-over) ایجاد می گردد
- شکل سمت راست وضعیت خمیده به جلو در بیمار اسپوندیلیت انکیلوزان
مناطق شایع درگیری در بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان
- قسمت انتهایی ستون فقرات کمری خصوصا مهره 4 کمری
- تورم دوکی شکل در کل انگشتان دست با با که انگشت سوسیسی یا داکتیلیت نامیده می شود
- مفصل ساکروایلیاک ( Sacroiliac joint) معمولا به صورت دو طرفه
- محل اتصال تاندون و لیگامان به مهره ها عمدتاً در ستون فقرات کمری
- محل اتصال لیگامان یا تاندون به استخوان خصوصا در پاشنه پا (Enthesopathy )
- غضروف بین استخوان سینه و دنده ها در .قفسه سینه
- مفاصل ران و شانه
سایر عوارضی که ممکن است پیش بیاید ؟
- انگشت سوسیسی (Dactylitis) : به حالت پف کرده و سوسیسی شدن انگشتان می گویند
- مشکلات قلبی : این بیماری می تواند باعث ایجاد مشکلاتی در شریان آئورت شود. بزرگ شدن آئورت به صورت غیرطبیعی میتواند شکل دریچه آئورت قلب را مخدوش کرده و عملکرد آن را مختل می کند. التهاب مرتبط با اسپوندیلیت آنکیلوزان خطر ابتلا به بیماری قلبی را به طور کلی افزایش می دهد.
- التهاب چشم : ایکی از شایع ترین عوارض اسپوندیلیت آنکیلوزان، یووئیت ( التهاب چشم) میباشد که می تواند باعث درد چشم با شروع سریع، حساسیت به نور و تاری دید شود.
- شکستگی های فشاری. استخوابه علت ضعف مهرهای ستون فقرات , آنها مستعد شکستگی فشاری ( compact fx) می شوند و حالت خمیده پیدا می کنند. این آسیب در موارد شدید به طناب نخاعی و اعصابی که از ستون فقرات عبور می کنند فشار وارد کرده و آسیب عصبی مانند تنگی کانال ایجاد می کند
شکل انگشت سوسیسی در بیمار مبتلا به اسپوندیلیت انکیلوزان
اسپوندیلیت انکیلوزان در چه سنی شایع تر است ؟
اگر چه معمولاً علائم اولیه در دهه های دوم و سوم با میانگین سن 30 سال شروع میشوند اما در حدود 18 درصد از موارد، علائم ممکن است در دهه ی دوم زندگی و ازسنین 14 سال به بعد بروز کند. همچنین به ندرت بعد از ۴۵ سالگی هم ممکن است تظاهر کند
شیوع بیماری اسپوندیلیت انکیلوزان چقدر است؟
اسپوندیلیت انکیلوزان(A.S) برخلاف آرتریت روماتوئید (R.A) با نسبت ۳ به ۱ در مردان بیشتر عارض میشود یعنی احتمال بروز آن در مردان بیشتر است
علایم اسپوندیلیت انکیلوزان در رادیوگرافی
درگیری مفصل ساکروایلیاک ( Si Joint)
- معمولا اولین تظاهرات در عکس در این مفصل مشاهده می گردد . التهاب مفصل معمولاً متقارن و دو طرفه است.
- تخریب در غضروف مفصلی دیده می شود
- در مرحله شدید، مفصل ساکروایلیاک ممکن است به صورت یک خط نازک دیده شود یا اصلا قابل مشاهده نباشد.
- شکل درگیری پیشرفته مفصل ساکروایلیاک در بیماری را نشان میدهد.
شکل تخریب مفصل لگن (SI) بدنبال ابتلا به اسپوندیلیت انکیلوزان
درگیری مفصل ستون مهره ای
- در مراحل اولیه, فرسایشهای کوچک در گوشههای مهرهها دیده می شود (ضایعات رومانوس)
- مربعی شدن مهرهها
- ایجاد پدیده ی ستون فقرات بامبو ( Bamboo spine) به علت سفت شدن وسیع سین دسموفیتی در ستون مهره استخوانی وسفت شدن رباط ها، مفاصل و دیسکهای ستون فقرات کمری که با MRI بخوبی دیده میشود.
- التهاب معمولاً از مفاصل ساکروایلیاک به سمت بالا به ستون مهره ای گردنی پیشروی می کند.
سمت راست یک ستون فقرات سالم و سمت چپ ستون فقرات دچار اسپوندیلیت انکیلوزان
درگیری قفسه سینه و ریه
رادیوگرافی ریهها ممکن است فیبروز پیشرونده و تغییرات تاولی در رأس ریهها را نشان دهد. این ضایعات ممکن است شبیه عفونت سل باشند و تاولها ممکن است عفونی شوند.در موارد پیشرفته فرد دچار خستگی و ضعف تنفسی می گردد
علایم اسپوندیلوانکیلوزان در سی تی اسکن
- وجود یافتههای طبیعی یا مبهم در رادیوگرافی مفصل ساکروایلیاک مفید باشد.
- تغییرات ساختاری مزمن مانند فرسایش مفصل، اسکلروز بافت غضروفی و سفت شدن ( انکیلوزیس) استخوانی در سی تی اسکن بهتر از ام آر آی یا رادیوگرافیها دیده میشوند
علت شناسی اسپوندیلیت انکیلوزان
علت بیماری به خوبی شناخته نشده است. این بیماران در آزمابشات , فاکتور روماتویید (RF) منفی دارند، از این رو سرم منفی هستند. طبق مطالعات اخیر , HLA-B27 ژنی است که قویترین ارتباط را با بیماری دارد.. درمطالعه ای 90٪ از افراد قفقازی مبتلا به اسپوندیلیت انکیلوزان ژن HLA-B27 را دارند، عوامل محیطی نیز در این بیماری دخیل اند مثلاً یک عامل عفونی در روده ممکن است موجب ابتلا یک فرد مستعد از نظر ژنتیکی به این بیماری شود
آیا اسپوندیلیت انکیلوزان درمان می شود؟
سیر طبیعی عبارت است از آنکیلوز پیشرونده با سرعت کم همراه با دوره های رفت طولانی مدت بعد از عود، که در بعضی موارد خود به خود بهبود می یابد. معمولاً پیش آگهی اسپوندیلیت انکیلوزان بد نیست و بیش از ۸۰ مبتلایان به زندگی طبیعی و کار خود ادامه میدهند البته در مواردی که درگیری مفاصل ران قلب، فیبروز ریه امیلوئیدوز و استفاده بیش از حد از داروها وجود داشته باشد زندگی فرد مبتلا به خطر می افتد.
درمان دارویی در اسپوندیلیت انکیلوزان
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی :
این داروها که (NSAID) نامیده می شوند شامل ناپروکسن سدیم و ایبوپروفن , داروهایی هستند که می توانند التهاب، درد و سفتی را تسکین دهند، اما ممکن است باعث خونریزی حساس شدن معده وسیستم گوارش شوند.
- مسدودکننده فاکتور نکروز تومور (TNF)
این داروها زیر پوست یا از طریق داخل وریدی تزریق می شوند که شامل آدالیموماب , Certolizumab pegol, اتانرسپت , گلیموماب و Infliximab است.
- مهارکننده اینترلوکین ۱۷ (IL-۱۷) :
مهارکنندههای اینترلوکین ۱۷ (IL-۱۷) که برای درمان اسپوندیلیت آنکیلوزان استفاده میشوند عبارتند از secukinumab و ixekizumab مهارکنندههای JAK موجود برای درمان اسپوندیلیت آنکیلوزان شامل توفاسیتینیب و آپاداسیتینیب هستند.
فیزیوتراپی و توانبخشی در اسپوندیلیت انکیلوزان
یکی از درمان های بسیار مهم در اسپوندیلیت انکیلوزان , فیزیوتراپی و توانبخشی است . مهمترین کارکرد فیزیوتراپی رفع درد و کنترل التهاب مفاصل درگیر در اسپوندیلیت انکیلوزان است . از مزایای درگیر شامل
- ارایه ی تمرینات دامنه حرکتی و کششی برای جلوگیری از خشکی مفصل
- تمرینات تقویتی برای ستون مهره ای و لگن برای تقویت عضلات و حفط راستای صحیح کمر
- رفع خشکی صبحگاهی با بکارگیری تجهیزات الکتریکی و لیزردرمانی
- آبدرمانی و درمان های در آب
جراحی در اسپوندیلیت انکیلوزان
در این بیماری جراحی کمتر دخیل است اما جراحی برای اصلاح بدراستایی قابل توجه ستون مهرها , تخریب پیشرفته ی لگن و مفصل ران قابل انجام است
