ترومبوز سیاهرگی عمقی یا Deep Vein Thrombosis(DVT)
ترومبوز سیاهرگی به معنای تشکیل لخته خون در دیواره داخلی سیاهرگ های اندامهای پایین بدن می باشد . این لخته های خون می توانند بطور سطحی در سیاهرگ صافن بزرگ و کوچک یا بصورت عمقی در سیاهرگ های پشت زانو ( پوپلیته) یا ران ( فمورال) یا ایلیاک ایجاد شوند که باعث افت فشار خون در این عروق شده و باعث انسداد این رگ ها میشود.
ایجاد ترومبوز( لخته) در سیاهرگ های سطحی ساق پا معمولاً کوچک بوده و بدون عوارض جدی از بین میرود برخلاف آن تشکیل ترومبوز در عروق عمقی ساق پا یا نواحی بالاتر بدن مانند ناحیه ران و لگن بزرگتر بوده و میتواند موجب بروز عوارض جدی شود، که آن را ترومبوز ورید عمقی DVT) ) گویند.
هنگامی که یک لخته از دیوار عروق جدا شده و به سمت بالاتر بدن حرکت می کند به آن آمبولی Embolus) ) گویند. اگر امبولی جریان خون ریوی را درگیر کند، به آن امبولی ریوی ( PE) گویند که ممکن است منجر به مرگ شود.
چرا لخته (ترومبوز) سیاهرگی عمقی خطرناک است ؟
ترومبوز ورید عمقی در اندام پایینی، یک عارضه شایع پس از جراحی یا ضایعات عضلانی اسکلتی، بی حرکتی طولانی مدت، یا بستری در تخت است و به استاز وریدی ( زخم واریسی) یا آسیب به دیواره یا التهاب دیواره های ورید، یا وضعیت افزایش انعقاد پذیری خون (هایپر کواگولیته ) نسبت داده میشود.
یکی از مهمترین عوارض احتمالی ترومبوز سیاهرگی عمقی، آمبولی ریوی است که به علت انتقال لخته خونی به دستگاه گردش خون ریوی ایجاد میگردد. آمبولی ریوی ممکن است منجربه مرگ بیمار گردد. از علایم آمبولی ریه، کوتاه شدن تنفس و درد قفسه سینهاست که با تنفس عمیق شدت درد افزایش مییابد.
عوامل خطرساز شدید ترومبوز سیاهرگ عمقی چیست؟
- دوره بی حرکتی پس از شکستگی لگن فمور، تیبیا یا
- دوره ی بی حرکتی پس از جراحی مانند آرتروپلاستی مفصل ران یا زانو
- جراحی های عمومی بزرگ ضربه های بزرگ ، آسیب طناب نخاعی (SCI) .
عوامل خطرساز متوسط ترومبوز سیاهرگ عمقی چیست ؟
- کاتتر ورید مرکزی
- شیمی درمانی
- نارسایی احتقانی قلب یا نارسایی ریوی
- درمانهای تعویض هورمون
- بدخیمی فعال طی ۶ ماه گذشته
- درمان خوراکی پیشگیری از بارداری
- سکته مغزی (CVA) وسیع
- سابقه ترومبوآمبولی وریدی
- ترومبوفیلی
- تروما یا ضربه وسیع به عروق پا
عوامل خطرساز ضعیف ترومبوز سیاهرگ عمقی چیست؟
- بستری بیش از ۳ روز در تخت
- بی تحرکی به علت نشستن سفرهای هوایی طولانی
- افزایش سن
- جراحی لاپاروسکوپی
- چاقی مفرط
- بارداری پیش از زایمان
- وجود وریدهای واریسی وسیع
علامت ها و نحوه ی تشخیص ترومبوز ورید عمقی چیست؟
علامت های بالینی لخته خونی عمقی :
در ۲۵ تا ۵۰ درصد موارد در مراحل اولیه , ترومبوز ورید عمقی تظاهرات بالینی مانند درد مبهم یا درد شدید، تورم یا بروز تغییراتی در رنگ و دمای پوست خصوصاً گرمی و قرمزی قابل تشخیص است . اگر چه ممکن است در مجاورت لخته ادم وجود داشته باشد اما احتمالاً برای لمس خیلی عمقی است.
تست Homan :
اگر در ساق پا لخته عمقی وجود داشته با به عقب بردن مچ پا به صورت غیر فعال ( passive dorsiflx) درد دائمی اما غیر اختصاصی در زانو یا درد عمقی یا سوزش ساق پا ایجاد می شود , اگرچه حساسیت این تست پایین بوده اما به آسانی در کلینیک قابل اجرا است.
تصویر برداری تشخیصی ترومبوز عمقی
بهترین روش بررسی ترومبوز ورید عمقی , تجهیزات تصویربرداری تشخیصی مانند اولتراسونوگرافی, اسکرینینگ داپلکس وریدی یا ونوگرافی است که میتوان به دقت وجود ترومبوز ورید عمقی را تایید کرد.
درمان ترومبوز سیاهرگ عمقی و ترومبوفلبیت
روشهای پیشگیری از واریس و ترومبوز سیاهرگ عمقی چیست؟
برای کاهش خطر بروز ترومبوز ورید عمقی و ترومبوفلبیت انسداد التهابی ورید سطحی یا عمقی توسط ترومبوز در بیمارانی با عمل جراحی خصوصاً در اندام ،پایینی باید موارد زیر اجرا شوند.
- استفاده پیشگیرانه از ضد انعقادها هپارین با وزن مولکولی بالا برای بیماران مستعد (مانند بیمارانی که تحت عمل جراحی اندام پایینی قرار گرفتند یا در تخت بستری هستند
- بالا نگه داشتن پا بالتر از سر در وضعیت طاقباز خوابیده
- پرهیز از نشستن طولانی خصوصاً در افرادی با گچ بلند پا
- راه اندازی هر چه سریعتر بیمار پس از جراحی (حداکثر 1 یا 2روز بعد از جراحی )
- انجام تمرین های فعال پمپی حرکت مچ پا و حرکت دورانی فعال در مچ پا به طور منظم در طول روز وقتی که طاقباز در تخت دراز کشیده اید
- باند پیچی با استفاده از جوراب فشاری برای حمایت از دیواره سیاهرگ های پا و کاهش تجمع خون در سیاهرگ های اندام تحتانی با استفاده از دستگاه فشار متناوب ( وازوترین ) خصوصا برای بیماران بستری در تخت بستری توصیه می شود.
درمان ترومبوز سیاهرگ عمقی در مرحله حاد
مصرف اسپرین هپارین وارفارین و سایر داروهای ضد انعقادی با تجویز پزشک توصیه می شود.
درمان در مرحله حاد پس از تأیید وجود DVT و ترومبوفلبیت مداخلات پزشکی به منظور کاهش احتمال بروز آمبولی ریوی فوراً آغاز میشود درمان اولیه شامل تجویز داروهای ضد انعقادی، قرار دادن بیمار در استراحت كامل الويشن اندام مبتلا و استفاده از جوراب فشاری است. زمان گزارش شده برای استراحت از ۲ روز تا ۱ هفته متغیر است.
در دوره بستری در تخت معمولاً انجام تمرین ممنوع بوده زیرا حرکت دادن اندام درگیر ممکن است باعث بروز درد شود که به نظر میرسد که هنگام التهاب بافتی، احتقان در کانالهای وریدی را افزایش می دهد؛ اما زمان بهینه برای اتمام زمان بستری و راه اندازی پس از شروع داروهای ضد انعقادی هنوز تحت سؤال است.
مراقبت از ترومبوز سیاهرگ عمقی پس از ترخیص
احتیاطهای پس از ترخیص پس از ترخیص بیمار معمولاً مصرف داروهای ضد انعقادی (کومادین) را برای حدود ۶ ماه ادامه میدهد در این دوره زمانی بیمار باید از انجام ورزشهای تماسی دویدن و اسکی کردن خودداری کند؛ اما راه رفتن یا آهسته دویدن روی تردمیل و استفاده از دستگاه , Elliptical، و دوچرخه سواری مجاز است.
