پسوریازیس (PSORIASIS) یک بیماری التهابی مزمن پوست است که سرعت تکثیر سلول‌ها را افزایش می‌دهد, غیر مسری بوده و ممکن است همراه با آرتریت پسوریاتیک باشد. شدت بیماری متغیر است و فرد میتواند هم پاپول و هم پلاک فلسی داشته باشد.
علت ابتلا به پسوریازیس چیست؟
این بیماری علت مشخصی ندارد اما دخالت عوامل عفونی , ارثی , اندوکرینی , آلرژیک و ایمونولوژیک در آن موثر است و البته عوامل عفونی ( ویروس ) از سایر عوامل محتمل تر است
آیا پسوریازیس واگیردار است؟
پسوریازیس واگیردار نیست
در پسوریازیس چه اتفاقی می افتد ؟
در این بیماری سرعت رشد اپیدرم پوست به حدود 7 برابر حالت طبیعی یعنی هر 4 روز یکبار اپیدرم به طور کامل تعویض می شود که در این حالت ابتدا پاپول اپیدرمیک به رنگ صورتی یا قرمز روشن رشد می کند که در نهایت به پلاک فلسی تبدیل می شود.
همه‌گیرشناسی بیماری سوریازیس:
- مرد و زن را به طور مساوی درگیر میکند.
- میانگین سن شروع بین ۱۵ تا ۳۵ سال است. برخی مطالعات تخمین می‌زنند که حدود ۷۵ درصد موارد پسوریازیس قبل از سن ۴۶ سالگی تشخیص داده‌می‌شوند.
- داشتن سابقه خانوادگی خطر ابتلا به پسوریازیس را افزایش می‌دهد. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری هیچ گونه سابقه خانوادگی ندارند.
علایم شاخص بالینی پسوریازیس چیست ؟
- پوست خشک و ترک‌خورده که ممکن است خونریزی کند.
- پلاک‌های ملتهب، برآمده و قرمز بر روی پوست
- مفاصل سفت، متورم‌شده و دردناک.
- بثورات پوستی و پلاک‌های قرمز پوستی پوشیده‌شده با پوسته‌های ضخیم و نقره‌ای
- لکه‌های پوسته‌پوسته‌ی کوچک (معمولا در کودکان دیده‌می‌شود، لکه‌های پسوریازیس میتواند از تکه‌های کوچک شوره سر مانند پوسته پوسته شدن تا فوران به صورت درگیری قسمت‌های عمده متفاوت باشد.)
- خارش پوست، سوزش یا درد در اطراف ضایعات
- ناخن‌های ضخیم و گود و به رنگ زرد
سیر بیماری پسوریازیس چگونه است ؟
الف : سه گانه ی پسوریازیس که شامل
- ریزش فلس های قطور و بزرگ
- بعد از ریزش فلس ها , یک ناحیه ی مرطوب و براق زیر فلس ها دیده می شود
- پدیده ی PIN POINT : اگر ناحیه ی بدون فلس خارانده شود, دچار خونریزی می شود
ب : واکنش های ایزومورفیک که با عنوان پدیده کوئبنر خوانده می شود
روند بیماری بعد از بوجود آمدن آن در 3 مرحله ادامه پیدا میکند:
1- مرحله پیشرونده : در این مرحله پاپول های جدید بروز می کند, محیط ضایعات قدیمی ملتهب شده و در اطراف آنها حلقه رشد ایجاد می شود , در این مرحله سه گانه ی پسوریازیس ونیز وجود دارد.
2- مرحله ی ایستایی :در این مرحله عوارض جدید بروز نمی کند و سه گانه ی پسوریاتیک و کوئبنر وجود ندارد
3- مرحله ی بازگشت : در این مرحله ضایعات بوجود آمده پهن می شوند , رنگ آنها زرد است
انواع مختلف پسوریازیس
- پسوریازیس پلاکی : رایج‌ترین فرم پسوریازیس که به صورت ناحیه‌هایی برجسته و قرمز رنگ که توسط فلس‌های سفید نقره‌ای پوشیده شده‌اند، ظاهر می‌شود. این نواحی معمولاً به صورت متقارن روی بدن ایجاد شده و بیشتر روی سر، تنه و اندام‌ها به‌ویژه آرنج‌ها و زانوها دیده می‌شوند.
- پسوریازیس قطره‌ای : نوعی که در بیشتر موارد به شکل ظاهر شدن نقاط کوچک قرمز رنگ روی تنه یا اندام‌ها نمود پیدا میکند و معمولاً در کودکان و جوانان دیده می‌شود. محرک این نوع پسوریازیس در بیشتر موارد عفونت دستگاه تنفسی فوقانی مثل عفونت استرپتوکوکی گلو است.
- پسوریازیس پوسچولار : نوعی که ویژگی آن ظاهر شدن برجستگی‌های پر از چرک (پوسچول) است که با پوست قرمز احاطه شده‌اند. در این نوع پسوریازیس معمولاً دست‌ها و پاها بیشتر درگیر می‌شوند، اما شکلی از این نوع پسوریازیس وجود دارد که بیشتر قسمت‌های بدن را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. علائم این نوع پسوریازیس می‌توانند توسط داروها، عفونت‌ها، استرس یا مواد شیمیایی خاصی ایجاد شوند.
- پسوریازیس معکوس : نوعی که به صورت ناحیه‌هایی صاف و قرمز در نواحی چین‌های پوستی مثل زیر سینه‌ها، کشاله ران یا زیر بغل ظاهر می‌شود و ضایعاتش می‌توانند با تعریق بدتر شوند.
- پسوریازیس اریترودرمیک : شکلی نادر اما شدید از پسوریازیس که با پوست قرمز و پوسته‌پوسته در بیشتر قسمت‌های بدن مشخص می‌شود و ممکن است آفتاب سوختگی شدید یا مصرف بعضی از داروها مثل کورتیکواستروئیدها محرک ایجاد آن باشد. پسوریازیس اریترودرمیک میتواند بسیار جدی باشد و در بیشتر موارد در افرادی ایجاد می‌شود که مبتلا به انواع دیگری از پسوریازیس هستند و بیماری آنها به خوبی کنترل نشده است.
محل های شایع درگیری پسوریازیس
- ناخن ها نیز در پسوریازس درگیر می شوند, گود شدن و شکاف برداشتن ناخن ها از علائم است.ناخن ها به رنگ زرد مایل به قهوه ای (oil drop sign) در آمده و از بستر جدا می شوند.
- سطوح پشت ساعد و پشت آرنج , جلوی زانوها , سر , ناحیه ی دنبالچه , ناحیه ی ژنیتئال در جلو و عقب ,گوش ها بروز می کند
- ناحیه ی بند انتهایی انگشتان دست و پا نیز درگیر می شوند
پسوریازیس و فصل های سال
حدود 20 درصد بیماران در فصل تابستان بهبودی خودبخودی دارند , بیماری انواع تابستانی , زمستانی و ترکیبی دارد که نوع زمستانی آن از همه شدید تر است.
چگونه می‌توانیم به بهبود علائم پسوریازیس خود کمک کنیم؟
- وزن را در محدوده مناسب کنترل کنیم؛ چاقی علائم پسوریازیس را بدتر میکند.
- مصرف الکل علائم پسوریازیس را تشدید میکند.
- پوست را مرطوب نگه دارید؛ در حمام از آب ولرم و صابون ملایم و بعد از حمام و در حالی که پوستمان هنوز مرطوب است، از لوسیون‌های مرطوب‌کننده استفاده کنیم.
- سیگار میتواند منجر به بدتر شدن علائممان شود.
- از قرار گرفتن بیش از حد در معرض آفتاب خودداری کنیم؛ قرار گرفتن به میزان کم در معرض نور خورشید میتواند علائم ما را کم کند، اما آفتاب بیش از حد می تواند باعث تشدید علائم گردد.
- از محرک‌های شناخته شده اجتناب کنیم؛ استرس شدید ، هوای سرد، آسیب‌های پوستی، مصرف بعضی داروها و ابتلا به بعضی عفونت‌ها باعث شعله‌ور شدن بیماری می‌شوند.
تشخیص پسوریازیس چگونه انجام می شود؟
تشخیص آن در اغلب موارد ساده است:
- شرح حال و معاینه فیزیکی: پزشک شما معمولا پسوریازیس را با شرح حال و بررسی پوست، سر و ناخن‌های شما، میتواند تشخیص دهد.
- نمونه‌برداری از پوست (بیوپسی پوست): به‌ندرت، ممکن است پزشک شما یک نمونه کوچک از پوست (بیوپسی) بگیرد. پزشک ابتدا محل ضایعه را بی‌حسی موضعی، بی‌حس کرده سپس نمونه را بر اساس یک میکروسکوپ مورد بررسی قرار می‌دهد تا نوع دقیق پسوریازیس را تعیین‌کرده و اختلالات و عفونت‌های دیگر را رد کند.
درمان پسوریازیس شامل چیست؟
1- دارو درمانی پسوریازیس :
- مسکن ها , آنتی هیستامین ها , داروهای استروئیدی , ویتامین های A,گروه B ,و گاهی هم پلاسموفورز نیز انجام می شود
بهترین کرم و پماد برای درمان پسوریازیس (پماد کلسیدرم و پسوریازیس)
کرم‌ها و پماد‌هایی که به طور مستقیم به پوست مالیده می‌شود، مانند پماد کلسیدرم، به طور موثر می‌توانند پسوریازیس خفیف تا متوسط را درمان کنند؛ اما هنگامی که بیماری شدیدتر باشد، کرم‌ها احتمالا با داروهای خوراکی یا نور درمانی (فتوتراپی) ترکیب شوند. درمان‌های پسوریازیس موضعی عبارت‌اند از:
۱. قطران زغال سنگ
خارش، التهاب و پوسته‌پوسته‌شدن را کاهش می‌دهد. قطران زغال سنگ میتواند پوست را تحریک‌کند و نیز باعث کثیفی، لباس و ملافه است، و دارای بوی قوی است. قطران زغال سنگ در شامپو، کرم و روغن‌های بدون نسخه در دسترس است. همچنین در غلظت‌های بالاتر با نسخه تجویز می‌شود.
این درمان برای زنان باردار یا شیرده توصیه نمی‌شود.
۲. مرطوب‌کننده ها
کرم‌های مرطوب‌کننده به تنهایی پسوریازیس را درمان نخواهدکرد، اما میتواند خارش، پوسته‌پوسته‌شدن و خشکی پوست بدن را کاهش دهد. مرطوب‌کننده‌ها در پایه پماد معمولا موثرتر از کرم‌ها و لوسیون‌های هستند. مرطوب‌کننده‌ها باید بلافاصله پس از دوش‌گرفتن استفاده شوند.
۳. آنالوگ ویتامین D
این ترکیبات مصنوعی ویتامین D باعث کاهش رشد سلول‌های پوست می‌شود. کلسی‌پوترین (Dovone) یک کرم یا محلول حاوی ویتامین D است که پسوریازیس خفیف تا متوسط همراه با سایر درمان‌ها، درمان میکند. کلسی‌پوترین ممکن است پوست شما را تحریک کند. کلسی تریول (Calcitriol ) نیز گران است، اما ممکن است به همان اندازه مؤثر و احتمالا تحریک‌پذیری کمتری از کلسی‌پوتیرین داشته‌باشد.
۴. پماد آنترالین
این دارو باعث کاهش رشد سلول‌های پوستی می‌شود. آنترالین همچنین میتواند پوسته‌ها را از بین ببرد و پوست را نرم‌تر کند. اما آنترالین میتواند پوست را تحریک کند. این دارو را برای یک زمان کوتاهی بر روی پوست بمالید و سپس آن را بشویید. پماد بتامتازون نیز روش درمانی مناسبی است.
۵. کورتیکواستروئیدهای موضعی برای پسوریازیس
این داروها اغلب داروهای تجویزشده برای درمان پسوریازیس خفیف تا متوسط هستند که التهاب را کاهش می‌دهند و خارش را برطرف می‌کنند و ممکن است با سایر روش‌های درمانی استفاده شوند. پماد کورتیکواستروئید خفیف معمولا برای مناطق حساس مانند صورت یا چین‌های پوستی و برای درمان تکه‌های وسیع آسیب‌دیده پوست توصیه می‌شود. پزشک ممکن است پماد قوی‌تری از کورتیکواستروئید را برای مناطق کوچک‌تر، کمتر حساس یا مقاوم به درمان تجویز کند.
مصرف طولانی مدت یا بیش‌از‌حد کورتیکواستروئیدهای قوی میتواند سبب نازک‌شدن پوست (آتروفی) و پوسیدگی دندان‌ها شود. کورتیکواستروئیدهای موضعی ممکن است در طول زمان بی‌اثر شوند. معمولا بهتر است از کورتیکواستروئیدهای موضعی به عنوان یک درمان کوتاه‌مدت و در طول عود استفاده‌شود.
۶. رتینوئیدهای موضعی برای پسوریازیس
اینها مشتقات ویتامین A هستند که ممکن است التهاب را کاهش دهند. شایع‌ترین عارضه جانبی آن تحریک پوستی است. این داروها همچنین ممکن است حساسیت به نور خورشید را افزایش دهند، بنابراین در هنگام استفاده از دارو، قبل از خروج، از کرم ضدآفتاب استفاده کنید. خطر نقص‌های جنینی در استفاده از رتینوئیدهای موضعی بسیار پایین‌تر از رتینوئید خوراکی است. اما اگر باردار یا شیرده هستید یا قصد بارداری دارید مصرف تزاروتن توصیه نمی‌شود.
۷. مهارکننده های کالسینورین
مهارکننده‌های کلسینورین مانند تاکرولیموس (Prograf) و پیمکورولیموس (Elidel) باعث کاهش التهاب و ایجاد پلاک می‌شوند. مهارکننده‌های کلسینورین برای استفاده طولانی‌مدت یا مداوم به دلیل افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست، علت ریزش شدید مو در زنان و لنفوم توصیه نمی‌شود. این داروها ممکن است به خصوص در مناطقی نازکی از پوست مانند اطراف چشم مفید باشند، زیرا کرم استروئید یا رتینوئید بسیار تحریک‌کننده هستند و ممکن است اثرات مضر داشته‌باشند.
۸. اسید سالیسیلیک برای پسوریازیس
اسید سالیسیلیک بدون نسخه و با نسخه در دسترس بوده و باعث ریزش سلول‌های مرده پوست شده و پوسته‌پوسته‌شدن را کاهش می‌دهد. گاهی اوقات آن را با داروهای دیگر مانند کورتیکواستروئیدهای موضعی یا قطران زغال‌سنگ ترکیب می‌شود تا اثربخشی آن افزایش یابد. اسید‌سالیسیلیک در شامپو و لوسیون برای درمان پسوریازیس پوستی موجود است.
درمان فیزیوتراپی پسوریازیس
تاباندن پرتودرمانی uv ( فرابنفش) به صورت PUVA , PUVAB در ترکیب بامقداری پسورالن انجام می شود , به طوری که قبل از تابش مقداری پسورالن با دوز خاصی روی موضع مالیده می شود سپس پرتو فرابنفش به موضع تابیده می شود.
درمان های دیگر شامل لیزرتراپی , فونوفورز , گل درمانی می باشد.
